5 lipca. Od cenzury i VAT-u po bikini, Bauhaus, Hermaszewskiego i dźwięk, od którego zaczął się Elvis
Dzisiaj, 09:30
To dzień, w którym historia miesza się z kulturą, polityką, gospodarką i muzyką. Jakby ktoś przewracał kolejne karty wielkiej księgi XX wieku: prymas August Hlond, cenzura komunistycznego państwa, narodziny bikini, Bauhaus, rafineria w Gdańsku, powrót Hermaszewskiego z kosmosu, wejście VAT-u do polskiej codzienności. A w tle — Elvis Presley, Robbie Robertson, Pink Floyd, U2 i Michael Jackson.
Od prymasa Hlonda po obserwatorium na Śnieżce
145 lat temu, w 1881 roku, w Brzęczkowicach, dziś dzielnicy Mysłowic, urodził się August Hlond — prymas Polski w latach 1926–1948, od 1927 roku kardynał. Był jedną z najważniejszych postaci polskiego Kościoła w dramatycznym czasie II Rzeczypospolitej, wojny i pierwszych lat powojennego zniewolenia.
126 lat temu, w 1900 roku, uruchomiono obserwatorium na Śnieżce. Trzykondygnacyjny budynek, który przez dekady stał się symbolem górskiej meteorologii, został rozebrany w latach 70. XX wieku i zastąpiony nowym obiektem. Śnieżka, kapryśna i surowa, jakby wyjęta z romantycznej opowieści o granicy między ziemią a niebem, od dawna przypominała, że pogoda jest nie tylko zjawiskiem, ale i żywiołem.
Cenzura, bikini i architekt nowoczesności
80 lat temu, w 1946 roku, Krajowa Rada Narodowa wydała dekret o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Był to jeden z tych momentów, w których państwo zaczęło formalnie zakładać kaganiec słowu. Dla prasy, literatury, teatru, filmu i debaty publicznej oznaczało to wejście w epokę urzędowej pieczęci, czerwonego ołówka i decyzji podejmowanych poza czytelnikiem.
Tego samego dnia, 80 lat temu, w 1946 roku, w Paryżu po raz pierwszy zaprezentowano bikini — dwuczęściowy damski kostium kąpielowy zaprojektowany przez francuskiego inżyniera Louisa Réarda. Historia potrafi mieć ironię godną najlepszych scenariuszy: jednego dnia jedni chcieli zakrywać myśli i słowa, inni odsłaniali nowy język mody, obyczaju i popkultury.
57 lat temu, w 1969 roku, w Bostonie zmarł Walter Gropius , jeden z najwybitniejszych architektów XX wieku, przedstawiciel funkcjonalizmu i założyciel Bauhausu. Jego szkoła nowoczesnego projektowania zmieniła sposób myślenia o przestrzeni, przedmiotach, budynkach i codzienności. Bauhaus był czymś więcej niż stylem — był próbą uporządkowania świata po katastrofach i chaosie epoki.
Ropa, kosmos i VAT
55 lat temu, w 1971 roku, zawarto umowę Ciechu z British Petroleum na budowę rafinerii w Gdańsku i dostawy ropy drogą morską. Była to jedna z decyzji o strategicznym znaczeniu dla polskiej gospodarki i energetyki.
48 lat temu, w 1978 roku, zakończyła się ośmiodniowa misja kosmiczna Mirosława Hermaszewskiego. Polski kosmonauta, lecący razem z Piotrem Klimukiem, wylądował na stepie w Kazachstanie. Dla całego pokolenia był to obraz niemal filmowy: Polak wracający z orbity, z przestrzeni, która dla większości ludzi pozostawała bardziej domeną Stanisława Lema niż realnego życia.
33 lata temu, w 1993 roku, w Polsce wszedł w życie podatek od towarów i usług, czyli VAT. Od tamtej pory stał się jednym z najważniejszych elementów systemu podatkowego i codziennego języka gospodarki. Faktura, stawka, odliczenie, zwrot — słowa, które brzmią sucho, ale dla przedsiębiorców i konsumentów stały się częścią ekonomicznej codzienności.
Muzyczne 5 lipca: od Elvisa do U2
5 lipca 1943 roku w Toronto urodził się Robbie Robertson , gitarzysta i wokalista kultowego zespołu The Band. Był jednym z tych muzyków, którzy potrafili łączyć rock, folk, blues i opowieść o Ameryce tak, jakby każda piosenka była kadrem z filmu. Współpracował z Bobem Dylanem, a później pisał muzykę filmową, między innymi dla Martina Scorsese. Jego utwory pojawiały się w takich filmach jak „Wściekły byk”, „Kolor pieniędzy”, „Fenomen” czy „Infiltracja”.
W 1950 roku urodził się Huey Lewis , właściwie Hugh Anthony Cregg III — wokalista, aktor i frontman zespołu The News. Świat zapamiętał go przede wszystkim dzięki przebojowi „The Power of Love” z filmu „Powrót do przyszłości”, ale także dzięki piosenkom „Stuck With You”, „Jacob’s Ladder” i „Hip to Be Square”. Lewis pojawił się również w nagraniu „We Are the World”.
W 1954 roku Elvis Presley, pracując w studiu ze Scottym Moorem i Billem Blackiem, zaczął śpiewać przyspieszoną wersję „That’s All Right”. Producent Sam Phillips poprosił go o powtórzenie utworu i nagrał tę wersję. Tak powstał pierwszy singiel Presleya wydany przez Sun Records. Czasem historia zaczyna się od przypadku, od żartu, od kilku taktów zagranych niby od niechcenia. A potem świat już nigdy nie brzmi tak samo.
W 1959 roku w Cleveland urodził się Marc Cohn , amerykański wokalista i kompozytor, znany przede wszystkim z piosenki „Walking in Memphis”. Własną wersję tego utworu nagrała później Cher.
W 1965 roku Marty Balin i Paul Kantner stworzyli grupę, która przekształciła się w Jefferson Airplane — jedną z najważniejszych psychodelicznych formacji końca lat 60. To był dźwięk San Francisco, Haight-Ashbury, młodzieżowego buntu, kolorów i niepokoju, który nie mieścił się już w starych ramach.
W 1975 roku Pink Floyd, Captain Beefheart, Steve Miller i Roy Harper wystąpili podczas festiwalu w Knebworth. Pink Floyd po raz pierwszy zagrał wtedy na żywo materiał z płyty „Wish You Were Here”. Scenie towarzyszyły efekty pirotechniczne, a nad publicznością przeleciał myśliwiec Spitfire. Rock potrafił wtedy być nie koncertem, ale widowiskiem — niemal operą dla epoki wzmacniaczy, świateł i dymu.
W 1986 roku urodził się Adam Young , twórca projektu Owl City. Jego utwory, spopularyzowane w internecie, trafiły w 2009 roku na płytę „Ocean Eyes”, z której pochodzi światowy hit „Fireflies”.
Tego samego dnia, w 1986 roku Billy Ocean umieścił na pierwszym miejscu amerykańskiej listy przebojów balladę „There’ll Be Sad Songs (To Make You Cry)” z albumu „Love Zone”. Przypadkiem był to sześćsetny utwór, który dotarł na szczyt listy Billboardu od początku jej istnienia.
W 1999 roku na pokładzie statku „Rainbow Warrior” organizacji Greenpeace duet Eurythmics zapowiedział pierwszą od dziesięciu lat światową trasę koncertową. Dochody z koncertów miały zostać przeznaczone na cele charytatywne.
W 2003 roku „The Daily Star” opublikował informację o rzekomym znalezieniu ciała Richeya Edwardsa z Manic Street Preachers. Muzyk zaginął w 1995 roku, a jego samochód odnaleziono w pobliżu Severn Bridge, miejsca kojarzonego z samobójstwami. Historia Edwardsa do dziś pozostaje jedną z najbardziej przejmujących i mrocznych opowieści brytyjskiego rocka.
W 2005 roku U2 wystąpiło na Stadionie Śląskim w Chorzowie przed 70 tysiącami fanów. Koncert był częścią trasy Vertigo/2005 promującej album „How to Dismantle an Atomic Bomb”. Był to drugi występ zespołu w Polsce — wcześniej, w 1997 roku, U2 zagrało na warszawskim Służewcu.
W 2009 roku płyta „The Essential Michael Jackson” rozpoczęła pierwszy z siedmiu tygodni na szczycie brytyjskiej listy albumów. Po śmierci artysty aż osiem jego płyt trafiło do pierwszej dwudziestki list przebojów. Popkultura po raz kolejny pokazała, że żałoba potrafi wrócić przez głośniki, słuchawki i stare nagrania.
Z kraju i ze świata
W Iranie kontynuowane są uroczystości pogrzebowe ajatollaha Alego Chameneiego, który według irańskich mediów państwowych zginął 28 lutego 2026 roku podczas uderzeń amerykańsko-izraelskich. Ceremonie rozpoczęły się w Teheranie 4 lipca i mają potrwać kilka dni, obejmując również Kom i Meszhed, gdzie zaplanowano pochówek. Irańskie władze spodziewają się wielomilionowych tłumów, a uroczystości mają być nie tylko aktem żałoby, lecz także demonstracją politycznej jedności po wojnie. ( CBS News )
W Niemczech trwa federalny zjazd prawicowo-populistycznej Alternatywy dla Niemiec. W pierwszym dniu kongresu w Erfurcie ponownie wybrano dotychczasowych współprzewodniczących partii — Alice Weidel i Tino Chrupallę. Zjazd odbywa się przy protestach przeciwników AfD i w atmosferze rosnącego znaczenia ugrupowania na niemieckiej scenie politycznej. ( El País )
Dzień, który pokazuje napięcie epok
5 lipca jest jak dobrze zmontowany film dokumentalny. W jednej scenie cenzor pochyla się nad tekstem, w drugiej projektant pokazuje bikini w powojennym Paryżu. Na Śnieżce rusza obserwatorium, Bauhaus uczy świat nowoczesnej formy, Hermaszewski wraca z kosmosu, a Elvis w studiu Sun Records wykonuje piosenkę, która za chwilę otworzy nowy rozdział muzyki.
Historia rzadko idzie prostą drogą. Częściej przypomina płytę winylową: są trzaski, przeskoki, nagłe wejścia gitar i chwile ciszy. Ale właśnie dlatego warto ją codziennie odczytywać na nowo.
Opracowanie: NaszTomaszow.pl na podstawie kalendarium historycznego, muzycznego oraz doniesień agencyjnych.
To również może cię zainteresować
Są artyści, których muzyka brzmi jak zapis nutowy. I są tacy, których muzyka brzmi jak życie: kurz drogi, stukot pociągu, zmęczenie po pracy, nocne światło w oknie i głos człowieka, który więcej przeżył, niż chciałby opowiedzieć. John Lee Hooker należał do tej drugiej kategorii. Nie potrzebował orkiestry, popisów technicznych ani długich solówek. Wystarczały gitara, tupot stopy i głos głęboki jak stara studnia.
24 czerwca w historii. Matejko, protesty 1976 roku, Orlęta Lwowskie i dzień, w którym muzyka gra od Jeffa Becka po Tears For Fears
Są takie daty, które wyglądają jak stary, wielowątkowy film. W jednej scenie rodzi się przyszły król Polski, w drugiej na Kremlu rozgrywa się krwawy dramat Dymitriad, dalej Aleksander Fredro ostrzy pióro, Górny Śląsk wraca do Polski, a z gramofonu płyną Beach Boys, Lionel Richie, Lady Pank i Kombi. 20 czerwca to dzień, w którym historia nie idzie równym marszem. Raczej tańczy — czasem poloneza, czasem żałobny marsz, czasem rockowy numer z lat 80.
Dziś jest sobota, 27 czerwca, sto siedemdziesiąty ósmy dzień roku. Wschód słońca nastąpił o godz. 4.15, zachód o godz. 21.01. Imieniny obchodzą m.in. Władysław, Maria, Jan, Joanna, Teresa, Maryla i Cyryl.
Dziś jest niedziela, 7 czerwca 2026 roku, sto pięćdziesiąty ósmy dzień roku. Słońce wzeszło o godz. 4.17, zajdzie o godz. 20.52. Imieniny obchodzą: Anna, Antoni, Jarosław, Jeremi, Lukrecja, Paweł i Piotr.
Historia potrafi mówić szeptem i krzykiem. Dziś, 11 czerwca, przypomina o odwadze pod Hodowem, patriotycznej manifestacji w Warszawie, zbrodniach okupanta, wielkiej polityce, muzyce, która nie starzeje się nigdy, i świecie, który znów patrzy na piłkarski stadion jak na współczesną arenę narodów.
Napisz komentarz
Źródło: NaszTomaszów.pl